Logogram strony

Myśliciel A.Rodin

Rozmiar tekstu

Firma wiedzy i jakości

W niniejszym wykładzie omawiam trzy spośród pięciu paradygmatów firmy XXI wieku, którym poświęcony jest mój obszerniejszy wykład Firma XXI wieku:

  1. Droga do jakości wiedzie przez koncentrowanie się na procesach, a nie na produktach, gdyż rozumiemy już, że jakości nie osiąga się przez eliminację produktów wadliwych, ale przez eliminację źródeł i przyczyn powstawania wad. Aby osiągnąć doskonałość produktu końcowego trzeba dbać, aby błędy nie powstawały na całej długości tzw. łańcucha jakości wiodącego od zewnętrznego dostawcy surowców przez wszystkie stanowiska pracy w firmie aż do końcowego klienta. Przy takim podejściu statystyczna kontrola jakości przestaje być skuteczna i jest zastępowana przez statystyczne sterowanie procesami (karty kontrolne Shewharta).
  2. Struktura zarządcza nie jest już jedynie hierarchiczną strukturą podległości służbowej, ale jest oparta na dwóch relacjach: niehierarchicznej relacji dostawca-odbiorca (model procesowy) i hierarchicznej relacji uczeń-mentor (model zarządzania wiedzą). Pierwsza z tych relacji opisuje strukturę powiązań kooperacyjnych i przepływu informacji o jakości, druga — strukturę transferu wiedzy. Obie uzupełniają hierarchiczną strukturę władzy, a niekiedy całkowicie ją zastępują.
  3. Komunikacja jest oparta na cyfrowych platformach komunikacyjnych wykorzystujących narzędzia typu Wikipedia, Twitter, Blog i fora społecznościowe. W miejsce przesyłania i rozsyłania informacji kanałami nadawca-odbiorca, informacja jest udostępniana na platformie cyfrowej przypominającej internetowy portal, skąd może być pobierana przez wszystkich potencjalnie zainteresowanych (przy zróżnicowanym poziomie dostępu).

Wykład obejmuje podstawowe wiadomości na temat zarządzania kompleksową jakością (TQM), dość rozbudowaną część poświęconą zarządzaniu procesowemu oraz skrócony materiał na temat wykorzystania narzędzi IT do zarządzania wiedzą.

Forma szkolenia: wykład
Czas trwania: 120 min

Materiały:
Książka Moja książka "Doktryna jakości"
Prezentacja (pobierz prezentację)

Firma XXI wieku

Podstawowe paradygmaty zarządcze w firmach XIX i XX wieku można opisać w sposób następujący:

  1. Droga do jakości wiedzie przez koncentrowanie się na jakości produktów końcowych, najczęściej z wykorzystaniem statystycznej kontroli jakości do eliminacji wadliwych sztuk na końcu linii produkcyjnej.
  2. Narzędzia motywacyjne są oparte w głównej mierze na zasadzie kija i marchewki, a więc premie, prowizje i bonusy dla posłusznych oraz kary dla opornych. Stosowanie tych narzędzi jest pochodną przekonania, że człowiek jest z natury leniwy i nieuczciwy, do pracy trzeba go więc zaganiać, a przy pracy nadzorować.
  3. Zarządzanie finansami przez tworzenie i realizację budżetów będących kontraktami pomiędzy firmą i menedżerem. Realizacja budżetu i wyznaczanych przez niego kamieni milowych jest podstawą do wypłacania premii. Decyzje menedżerskie są podejmowane po kątem realizowania budżetu, co utrudnia podążanie za głosem rynku.
  4. Struktura zarządcza wywodzi się z armijnej hierarchii władzy: prezes, wiceprezesi, dyrektorzy, kierownicy, majstrowie i pracownicy szeregowi. Głównym zadaniem przełożonego jest wydawanie poleceń i egzekwowanie ich wykonania.
  5. Filozofia pracy jest oparta na przekonaniu, że praca to bolesna konieczność, wyścig szczurów, ciągła walka o przetrwanie.

W drugiej połowie XX wieku ta sytuacja — przede wszystkim w zakresie paradygmatów 1, 2, 3 i 4 — poczęła z wolna ulegać zmianie, głównie na skutek rozpowszechniania się idei zarządzania kompleksową jakością (ang. Total Quality Management, skr. TQM) pochodzącej od Edwardsa Deminga i jego współpracowników. Metoda ta, początkowo rozwinięta w Japonii, w latach 1980. zaczęła zdobywać zwolenników na kontynencie amerykańskim i w Europie. Dziś, w rozwiniętych gospodarkach świata jest już dość powszechnie znana — przynajmniej z nazwy — choć nadal stosujące ją firmy znajdują się w znaczącej mniejszości. Jednakże liczba tych firm stale rośnie, gdyż nowe paradygmaty zarządzania prowadzą do przewagi na coraz bardziej konkurencyjnym rynku. Na przełomie XX i XXI wieku rozpoczęła się też, dzięki rozwojowi sieci internetowej, rewolucja w zakresie paradygmatu komunikacji.

Dziś firmy — które nazwę firmami XXI wieku, gdyż wierzę, że ten właśnie model stanie się dominujący — realizują pięć opisanych wyżej paradygmatów zarządzania w dalece odmienny sposób:

  1. Droga do jakości wiedzie przez koncentrowanie się na procesach, a nie na produktach, gdyż rozumiemy już, że jakości nie osiąga się przez eliminację produktów wadliwych, ale przez eliminację źródeł i przyczyn powstawania wad. Aby osiągnąć doskonałość produktu końcowego trzeba dbać, aby błędy nie powstawały na całej długości tzw. łańcucha jakości wiodącego od zewnętrznego dostawcy surowców przez wszystkie stanowiska pracy w firmie aż do końcowego klienta. Przy takim podejściu statystyczna kontrola jakości przestaje być skuteczna i jest zastępowana przez statystyczne sterowanie procesami (karty kontrolne Shewharta).
  2. Narzędzia motywacyjne opierają się przede wszystkim na mechanizmach godnościowych jako znacznie silniejszych od mechanizmów odwołujących się do korzyści. Rezygnuje się z kija i marchewki, a więc premii i prowizji, na rzecz stałego wynagrodzenia zależnego jedynie od stanowiska, a czasami też od stażu pracy i od wyniku finansowego firmy. Polecenia są zastępowane przez kontrakty dostawca-odbiorca, a nadzór — przez samokontrolę i poczucie odpowiedzialności. Pracownik przestaje być „zasobem ludzkim”, a staje się partnerem. Wyraża to podmiotowy, a nie przedmiotowy (jak dawniej) stosunek do człowieka.
  3. Zarządzanie finansami opiera się na prognozach finansowych, które nie są traktowane jako kontrakty do bezwzględnego wykonania, ale jako narzędzia nawigacji w warunkach ciągłej zmiany. Decyzje menedżerskie są podejmowane tak, aby jak najlepiej podążać za oczekiwaniami rynku.
  4. Struktura zarządcza nie jest już jedynie hierarchiczną strukturą podległości służbowej, ale jest oparta na dwóch relacjach: niehierarchicznej relacji dostawca-odbiorca (model procesowy) i hierarchicznej relacji uczeń-mentor (model zarządzania wiedzą). Pierwsza z tych relacji opisuje strukturę powiązań kooperacyjnych i przepływu informacji o jakości, druga — strukturę transferu wiedzy. Obie uzupełniają hierarchiczną strukturę władzy, a niekiedy całkowicie ją zastępują.
  5. Filozofia pracy to zarazem filozofia życia oparta na poczuciu, że praca nadaje naszemu życiu sens i blask, że jest jedną z naszych radości (choć nie jedyną), miejscem gdzie możemy realizować ambicje i marzenia.

W firmach XXI wieku obok zasobów tradycyjnych — materialnych, energetycznych, finansowych i informacyjnych — zasobem o podstawowym znaczeniu staje się wiedza, którą trzeba nieustannie pozyskiwać, aktualizować i udostępniać pracownikom. Firmy postrzegające wiedzę jako swój podstawowy zasób nazywa się firmami wiedzy lub firmami uczącymi się, a w szerszej perspektywie mówi się o gospodarce wiedzy i społeczeństwie wiedzy.

Zarządzanie firmą XXI wieku nie jest łatwe, wymaga bowiem nie tylko nabycia wielu nowych umiejętności, ale też — a może przede wszystkim — porzucenia wielu ugruntowanych przez lata przekonań. To ostatnie zadanie jest szczególnie trudne, bo przecież „gołym okiem widać”, że ludzi interesuje tylko kasa, że bez nadzoru nie będą pracować, że pracownik musi mieć jednego przełożonego, który wydaje mu polecenia etc. I rzeczywiście to wszystko widać gołym okiem, ale gołym okiem widać też, że Ziemia jest płaska, a Słońce krąży wokół niej. Wiele wieków musiało minąć, by ludzie porzucili ten uproszczony model Świata, więc dziś — choć tempo zmian naszej świadomości, nabrało ogromnego przyspieszenia — też minie trochę czasu zanim paradygmaty firmy XXI wieku staną się powszechne. Kto jednak pierwszy przystąpi do tej rewolucji zarządzania może wyprzedzić swoich konkurentów o kilka długości. A wybór należy do nas.

Literaturę do wykładu stanowi praktycznie cała moja książki „Doktryna jakości — rzecz o skutecznym zarządzaniu”.

Forma szkolenia: wykład
Czas trwania: 4h (w tym 3 przerwy po 15 min)
Udostępnione materiały:

  1. Książka (Moja książka "Doktryna jakości")
  2. Prezentacja (pobierz prezentację)

 

Zarządzanie procesowe

Organizacja procesowa przedsiębiorstwa stanowi uzupełnienie dla organizacji hierarchicznej tj. opartej na strukturze typu prezes → zarząd → dyrektorzy → kierownicy → majstrowie → robotnicy. Organizacja hierarchiczna odzwierciedla hierarchię władzy i została stworzona na wzór organizacji armii. Organizacja procesowa nakłada na organizację administracyjną poziomą warstwę procesów. Za to JAK wykonujemy wszystkie czynności odpowiedzialni są tzw. właściciele procesów (każdy w ramach swojego procesu), za to KTO je wykonuje odpowiedzialni są kierownicy zespołów. Organizacja procesowa jest typowa dla modelu przedsiębiorstwa znanego pod nazwą firma tworząca wiedzę omawianego w wykładzie Społeczeństwo wiedzy. Jest ona również niezbędna dla systemowego zarządzania jakością, tj. przeniesienia jakościowych oczekiwań klienta na każde stanowisko pracy wewnątrz firmy (czytaj Współczesny procesowy model firmy). W ramach wykładu są omówione techniki budowania procesowego modelu przedsiębiorstwa na przykładzie takiego modelu wdrożonego w firmie A.Blikle.

Literaturę do wykładu stanowią rozdziały od 16 do 19 mojej książki „Doktryna jakości — rzecz o skutecznym zarządzaniu”, która jest udostępniona w domenie publicznej od roku 2007.

Forma szkolenia: wykład
Czas trwania: 2h do 4h min w zależności od poziomu szczegółowości, jakim będą zainteresowani słuchacze.

Materiały udostępniane:

  1. Książka Moja książka "Doktryna jakości"
  2. Prezentacja (pobierz prezentację)
  3. Procesowy model szkolonej firmy, jeżeli będzie tworzony

Czy firma musi wyglądać jak armia pruska?

Większość firm ma dziś hierarchiczną strukturę armii — prezes, wiceprezesi, dyrektorzy, kierownicy,… Często kultura korporacyjna tych firm też jest armijna i to nie jak w dzisiejszych nowoczesnych armiach, ale jak w pruskiej armii XIX wieku. Generałowie wydają rozkazy, które pułkownicy przekazują kapitanom, kapitanowie, porucznikom … a kaprale pilnują ich wykonania. Potem w górę wędrują raporty. Czy tak jednak musi być?

Jak pokazują coraz liczniejsze doświadczenia firm, a także badania, firmy-armie zaczynają przegrywać z firmami organizowanymi na inne sposoby. Te inne sposoby, to np. zarządzanie procesowe (patrz też Współczesny procesowy model firmy), gdzie podstawowym elementem struktury firmy jest proces, a procesy powiązane są między sobą nie relacjami podległości, jak w strukturze hierarchicznej, ale relacjami wzajemnego wspomagania się i wymiany wiedzy (patrz też Społeczeństwo wiedzy). Za prawidłowe działanie i współdziałanie procesów są odpowiedzialni właściciele procesów, do których obowiązków należy też zarządzanie wiedzą traktowaną jako jeden z najważniejszych zasobów firmy.

Firma-armia zna jedno tylko narzędzie komunikacji, jakim jest kanał informacyjny typu nadawca-odbiorca, który służy przede wszystkim do wydawania poleceń i odbierania raportów. W firmie zarządzającej wiedzą rolę kanału przejmuje platforma informacyjna łącząca w sobie idee Wikipedii, portalu społecznościowego i blogu, a więc to wszystko, co składa się na ideę firmy 2.0. Platforma komunikacyjna służy nie tylko przekazywaniu informacji, ale przede wszystkim tworzeniu wiedzy organizacji.

Literaturę do wykładu stanowią rozdziały 17, 18 i 22 mojej książki „Doktryna jakości — rzecz o skutecznym zarządzaniu”, która jest udostępniona w domenie publicznej od roku 2007.

Forma szkolenia: wykład
Czas trwania: 4h
Udostępniane materiały:

  1. Książka Moja książka "Doktryna jakości"
  2. Prezentacja (pobierz prezentację)

Polecana literatura uzupełniająca:

  1. Andrew McAfee, Firma 2.0 — sukces dzięki nowym narzędziom internetowym , Oficyna a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011
  2. James Surowiecki, Mądrość tłumu — Większość ma rację w ekonomii, biznesie i polityce, Wydawnictwo HELION, Gliwice 2010

 

Społeczeństwo wiedzy

Według Petera Druckera społeczeństwa kapitalistyczne wchodzą dziś w fazę nowego ustroju społecznego, w którym o pozycji aktorów sceny gospodarczej decyduje wiedza, a nie kapitał. W grupie dużych korporacji w cień odchodzą wielcy posiadacze tacy jak Ford, Rothschild czy Poznański, a ich miejsce zajmują wielcy menedżerowie. W tychże firmach po stronie właścicielskiej przewagę uzyskują bezimienni drobni posiadacze reprezentowani przez instytucje zarządzające finansami takie jak banki fundusze emerytalne i fundusze powiernicze. Fakt, że wiedza staje się podstawowym zasobem firmy w zasadniczy sposób zmienia też stosunek pracodawca-pracobiorca, gdyż ten ostatni odchodząc z miejsca pracy zabiera za sobą najcenniejszą i najtrudniej odtwarzalną część warsztatu pracy, jakim jest jego osobista wiedza i doświadczenie. Więcej w artykule Społeczeństwo wiedzy.

Firmy epoki społeczeństwa wiedzy, nazywane firmami wiedzy, to organizacje o procesowej strukturze zarządzania, gdzie miejsce poleceń i nadzoru zastępują bilateralne umowy dostawca-odbiorca, gdzie rolę kanałów informacyjnych przejmują platformy informacyjne, a wirtualne rynki prognostyczne służą do podejmowania decyzji strategicznych.

Literaturę do wykładu stanowią rozdziały 1.3, 16, 17 i 22 mojej książki „Doktryna jakości — rzecz o skutecznym zarządzaniu”, która jest udostępniona w domenie publicznej od roku 2007.

Forma szkolenia: wykład
Czas trwania: 3h
Materiały dostarczane słuchaczom:

  1. Książka Moja książka "Doktryna jakości"
  2. Prezentacja (pobierz prezentację)

Polecana literatura uzupełniająca:

  1. Drucker Peter F., Społeczeństwo pokapitalistyczne, tłum. G. Kranas, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999